Dodewaard, een centrale in herinnering

De Maas- en Waalse chroniqueur Jos Kruisbergen had in 1999 al een scherp oog voor de historische waarde van de Kerncentrale Dodewaard. Kruisbergen, die documentaires en reportages maakte voor de NOS (Gewest tot Gewest) en RTL, bezocht dat jaar samen met geluidsman Geert Megens de centrale voor een korte televisiereportage. 

Tijdens die opnames dacht hij: hier moet ik meer van vastleggen, dit kan belangrijk zijn voor de geschiedschrijving. 

Anno 2026, vierentwintig jaar later, komt Kruisbergen met een uitgebreide en unieke documentaire over de kerncentrale in Dodewaard. Het is het resultaat van jarenlang vastleggen van verhalen, herinneringen en meningen rond een centrale die sporen naliet in het dorp. 

Voor de camera van Jos Kruisbergen, samen met Geert Megens, kreeg het verhaal van de kerncentrale opnieuw een stem. 

Sjaak Vondel, destijds raadslid voor de PvdA in de gemeente Dodewaard, was tegen de kerncentrale, al was de gemeenteraad als geheel vóór. 

Oud-actievoerder Dolf Janssen nuanceert het beeld: het dorp vaarde er ook wel bij. De school kreeg computers, er kwam een nieuwe brandweerwagen en ook verenigingen profiteerden van het bedrijf. 

Volgens Dolf Janssen heeft de kerncentrale zich “behoorlijk ingevreten in het dorp”. Mensen wonen hier, werken hier; waarom zou je nu nog natrappen? 

Sjaak Vondel zegt dat de meeste Dodewaarders er geen last van hadden en er ook geen problemen mee hadden, hoe je dan ook denkt over de kerncentrale. De centrale staat als veilig te boek. 

Over de kankergevallen zegt Dolf Janssen: “Daar durf ik helemaal geen uitspraak over te doen. Het zou best kunnen dat er minder is dan in Nederland, of meer. Daarvoor is een epidemiologisch onderzoek nodig; daar heb ik het wel eens met de huisarts over gehad.” Wel weet hij dat er op verjaardagen over werd gesproken. 

Inwoner Jeanny van Ommeren was minder bang voor Dodewaard zelf dan voor kerncentrales in het oude Oostblok. Tijdens de ramp in Tsjernobyl moest het vee officieel op stal blijven, maar dat gebeurde niet: de dieren liepen gewoon buiten in de wei, vlak bij de kerncentrale. 

Twee keer per dag kwam de overheid de melk controleren, maar met de melk was niets aan de hand. 

De kerncentrale werd gebouwd in 1965. Veel inwoners dachten aanvankelijk dat het om een soort griesmeelfabriek ging. Met Koninginnedag werd er zelfs een puzzelrit uitgezet waarbij auto’s naar de centrale reden. Binnen werd afgestempeld, men keek even rond en vertrok weer. 

Later veranderde het beeld. De centrale werd een bunker, er kwamen acties en er werd vernield. 

Hemelsbreed liggen de dorpen Beuningen, Ewijk, Winssen, Deest en Druten niet ver van de kerncentrale in Dodewaard. 

Tussen hen en de centrale stroomt de rivier de Waal, met haar brede uiterwaarden als natuurlijke grens. Aan de ene kant het water en het open landschap, aan de andere kant de dorpen die al generaties lang leven met het silhouet aan de horizon. 

Vanuit weilanden, dijken en straten is de kerncentrale zichtbaar — een vast punt in het rivierenlandschap. Zo hebben de dorpen, elk op hun eigen afstand, uitzicht op de Dodewaardse kerncentrale. 

Dolf Janssen sprak in 1999 de hoop uit dat de ingezette weg van duurzaamheid grootschalig zou worden. Over het radioactieve afval was hij kritisch: die hele keten is niet beheerst en niet beheersbaar. 

De documentaire is te zien op de website van de stichting van Jos Kruisbergen, die al 32 jaar als vrijwilliger het Rivierenland vastlegt voor huidige en toekomstige generaties. 

Zo blijft de kerncentrale van Dodewaard niet alleen een gebouw in het landschap, maar ook een verhaal in herinnering.